Thời gian gần đây người dân các tỉnh miền mắc đổ xô nhau đi tìm loài cây có hình dáng giống như cây nhân sâm, rễ cây có hình dáng và mùi vị không khác gì rễ củ nhân sâm. Những thành phần và công dụng của chúng lại không như nhiều người nghĩ. Rễ cây thương lục gây ngộ độc, nhẹ thì có các triệu trứng chóng mặt, nôn mửa, nặng có thể gây khó thở, mất mạng. Hãy đọc bài viết này để hiểu được thành phần và cách tránh bị ngộ độc khi sử dụng rễ cây thương lục nhé.

1.Đôi chút về cây thương lục

Cây Thường Lục còn có tên là trưởng bất lão, kim thất nương, tên khoa học là Phytolacca acinosa Roxb. (P. esculenta Van Houtte), mọi người còn hay biết đến với cái tên là cây thương lục là cây mới được di thực du nhập vào nước ta mấy thập kỷ gần đây. Trong nước vốn có sẵn loài thương lục Phytolacca decandra L. còn gọi là thương lục Mỹ (Phytolacca americana L.) hay dân gian còn gọi sâm voi vì cây mau lớn, sau 6 – 7 tháng cho củ to bằng cổ tay hình rất giống củ sâm (sự nhầm lẫn chết người từ đây mà ra).

Cây Thường Lục Là Gì?

Đôi nét về cây thương lục

Mô tả: Cây thảo sống nhiều năm, cao tới 1,5m. Rễ củ mập. Thân hình trụ nhẵn, màu xanh lục, ít phân nhánh. Lá mọc so le, phiến xoan ngược to, dài 12 – 25cm, rộng 5 – 10cm; cuống lá 3cm, đầu nhọn tù, gốc nhọn. Chùm hoa đối diện với lá song không gắn trước lá, cao 15 – 20cm; 5 lá đài trắng, nhị 8, lá noãn 8 – 10. Quả mọng, hình cầu dẹt, có 8 – 10 quả đại với vòi nhụy tồn tại, khi chín có màu tía đen, hạt đen, dẹp, hình thận hay tròn. Hoa tháng 5 – 7, quả tháng 8 – 10.

 

Xem thêm: Cây thường lục là gì? Cách phân biệt cây thương lục

2. Thành phần độc tố có trong rễ cây thương lục

Cây thương lục mới di thực vào Việt Nam vào khoảng 10 năm trở lại đây. Trong Việt Nam, vốn có sẵn một loài có tên khoa học Phytolacca decandra L. nhưng ít phổ biến.

Tuy du thực vào nước ta đã lâu nhưng ít người sử dụng, mới gần vào khoảng 10 năm trở lại đây người ta phát hiện ra rễ của loài cây này có hình người người rất giống với củ cây nhân sâm nên tùy tiền đem về nhà rửa sạch cát lát phơi khô rồi ngâm rượu uống uống bồi bổ. Nhưng kì thực  rễ cây thương lục phải sự dụng rất thận trọng vì nó có độc.

Thương lục là loại cây có độc ở tất cả các bộ phận. Nghiên cứu dược lý hiện đại cho thấy trong rễ củ, quả, lá… thương lục có một chất độc, đắng, gọi là phytolaccatoxin rất nhiều muối kali nitrat, axít oxymiristinic và chất saponozit. Nếu lạm dụng quá mức với lượng chất cao sẽ gây ra cảm giác tê môi, đầu lưỡi; đau bụng, vã mồ hôi, giãn đồng tử, tăng tiết đờm nhớt, nôn mửa, tụt huyết áp, co giật, liệt hô hấp, hôn mê và có thể tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.

Ngoài ra, trong rễ còn có steroid saponin (chất này được cho là có tác dụng diệt tinh trùng), nhiều muối kali nitrat, axít oxymyristinic,..

cay-thuong-luc-co-chua-doc-to

Thành phần độc tố trong rê cây thương lục

3.  Một số trường hợp ngộ được ghi nhận

Tại khoa điều trị tích cực – chống độc bệnh viện đa khoa tỉnh Ninh Bình vừa qua đã gặp 3 trường hợp ngộ độc do ăn rễ cây thương lục được trồng tại nhà. Cả 3 trường hợp đều được vào viện với lý do sau ăn rễ cây xuất hiện cảm giác tê lưỡi, đầu môi sau đó đau bụng, nôn mửa. Đặc biệt có 1 trường hợp nặng vào viện trong tình trạng suy hô hấp, tụt huyết áp nên đã phải được đặt nội khí quản, thở máy, dùng thuốc vận mạch và rửa dạ dày. Hiện tại các bệnh nhân đã tiến triển tốt, đều khỏe mạnh và đã được xuất viện.

3 trường hợp được ghi nhận tại Đà Nẵng:

  • một số nông dân ở Hòa Phú, một lương y ở Hòa Phong, một kỹ sư xây dựng ở Khuê Trung đã trồng và sử dụng củ cây này dưới nhiều tên mỹ miều là “hồng sâm”, “cao ly sâm”…; trong đó đã có  người đem củ ngâm rượu uống bị đau bụng dữ dội suýt phải đi cấp cứu.
  • Ngộ Độc Cây Thương Lục

Cây thường lục có tác dụng chủ yếu là chữa phù, căng trướng, sa kết (như bị táo bón) có vai trò như thuốc xổ, hoặc có thể trị bệnh ngoài da như mụn nhọt. Rễ, cây và lá đều có thể dùng được. Tuy nhiên, nó là vị thuốc chứa chất độc nên ít được dùng trong y học, nếu không dùng đúng liều lượng có thể gây ra các triệu chứng như hủy thai, diệt tinh trùng gây vô sinh, đau đầu, tê môi, co giật, tụt huyết áp, co giật nếu không cấp cứu kịp thời có thể gây tử vong”. Bác sĩ Hải khuyến cáo, người dân không nên dùng củ thương lục để ngâm rượu, không nên nhân giống loại cây này vì nó chứa nhiều chất độc. Ngoài ra, người dân không nên uống quá liều, lạm dụng sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng.

Xem thêm một số bài viết về cây thương lục: Cây thường lục là gì? Cách phân biệt cây thương lục và phòng tránh ngộ độc